Monday, April 30, 2007

Μερικές σκέψεις για τα graffiti

(μερικές σκέψεις που έκανα στα τέλη του περασμένου Οκτώβρη)


Πάνε πολλά χρόνια, καμιά δεκαετία, από τότε που, ως πρωτοετής φοιτητής, κατηφόριζα ένα τυπικό βροχερό σούρουπο προς μια υπόγεια διάβαση κάπου στο κέντρο του Leeds, στην Αγγλία. Πήγαινα σε μια pub με απώτερο στόχο να γευτώ έναν ξανθό αφρώδη ζύθο ή έναν ξανθό χυμώδη άγγελο. Δεν θυμάμαι τι από τα δύο. Εκεί βαθιά στα έγκατα της διάβασης η ματιά μου έπεσε σε ένα graffiti που έμελλε να το θυμάμαι μέχρι σήμερα. Τώρα που το σκέφτομαι, πρέπει να είναι το μακροβιότερο απόφθεγμα graffiti στα κύτταρα της μνήμης μου. Im off to London tomorrow! έλεγε ο άγνωστος καλλιτέχνης και, πραγματικά, ακόμα δεν έχω καταλάβει γιατί αυτός ο άνθρωπος ένιωσε την ανάγκη να εκφραστεί έτσι δημοσίως.

Αν ανάγουμε το φαινόμενο graffiti σε τέχνη τότε αναπόφευκτα θα κάνουμε αναλύσεις του στυλ: Ποιο είναι το μήνυμα που θέλει να περάσει ο καλλιτέχνης-εκφραστής; Ποιος είναι αποδέκτης του μηνύματος και πώς το εκλαμβάνει; Γιατί διάλεξε το συγκεκριμένο εκφραστικό μέσο; Στην προκειμένη περίπτωση, ανατρέχω δέκα χρόνια πίσω και φαντάζομαι έναν τυπάκο να περπατά αμέριμνος στο Leeds. Κανείς δεν είχε προσέξει την παρουσία του όλα αυτά τα χρόνια που ζούσε εκεί και μάλλον κανείς δεν θα προσέξει και την επικείμενη απουσία του. Είχε ένα σπρέι στην τσέπη του παλτού του, όχι τυχαία. Το είχε προμελετημένο, το ξέρω. Πήγαινε επίτηδες στην συγκεκριμένη υπόγεια διάβαση για να την εκδικηθεί εικαστικά, γιατί κάθε μέρα περνούσε από εκεί πηγαίνοντας στην pub για να πιει και να ξεχάσει. Εκείνο το βράδυ όμως δεν ήταν σαν όλα τα άλλα. Ήταν το τελευταίο – έφευγε την επομένη για Λονδίνο. Ίσως για σπουδές. Ή για δουλειά; Ναι, ίσως για την αρχή μιας μεγάλης καριέρας. Λαμπρή πορεία. Δικαιολογημένος ο ενθουσιασμός. Ή μήπως όχι; Κι αν έφευγε για τον Έρωτα; Δεν ξέρω αλλά με βασανίζει ακόμα. Γιατί;

Μια ανοιχτή συζήτηση για τα graffiti μπορεί να εξελιχθεί σε δύσκολη υπόθεση, πιστέψτε με. Πριν μερικούς μήνες, στα 4α Χρυσοστόμεια, μαζευτήκαμε περίπου 30 άτομα σε ένα σπίτι και παρακολουθήσαμε την παρουσίαση ενός εκ των συνδαιτυμόνων σχετικά με αυτή την αστική τέχνη. Μην φανταστείτε καμιά διάλεξη για την «στρουκτούρα» του συγκεκριμένου εκφραστικού μέσου, ούτε για την επιρροή του κοινωνικού «προτσές» στους εν λόγω καλλιτέχνες. Μια συλλογή από φωτογραφίες ήταν, με ελάχιστες επεξηγηματικές παρεμβάσεις του παρουσιαστή. Άκακο πράγμα εν ολίγοις. Μέχρι που τελείωσαν τα slides, άνοιξαν τα φώτα και μαζί τους οι ασκοί του Αιόλου.

«Ωραίες εικόνες βρε παιδιά, δεν λέω… Αλλά, δεν είναι λίγο φασιστικό;» είπε η αδελφή μου χωρίς να υποψιάζεται τον λαϊκό ξεσηκωμό που ακούσια προκαλούσε. «Γιατί ρε; Προτιμάς να βομβαρδίζεσαι από διαφημίσεις και σλόγκαν στους δρόμους ή από το κλειστοφοβικό γκρι του τσιμέντου;»

«Ναι βρε παιδιά, αλλά θα σας άρεσε αν το έκαναν αυτό στον τοίχο σας;» συνέχισε ακάθεκτη η αθεόφοβη. Τι να κάνω κι εγώ, ανέλαβα αυθαίρετα τον ρόλο πυροσβέστη και αναφώνησα το συμβιβαστικό «Καλά είναι τα graffiti ρε σεις, αλλά πιο λογικό δεν είναι να γίνονται σε εγκαταλελειμμένους τοίχους και όχι σε ιδιωτικούς;» «Οι τοίχοι ανήκουν σε όλους! Τα graffiti τους ομορφαίνουν δεν τους βρωμίζουν!» είπε ορθώνοντας ανάστημα ο οικοδεσπότης. Λίγο πιο δίπλα η δική του αδελφή κοιτούσε με αγωνία μια παρατεταμένη καύτρα τσιγάρου, 3 εκατοστών παρακαλώ, η οποία απειλούσε να ζωγραφίσει το δικό της γκράφιτι στον κατάλευκο καναπέ της.

Το τι ακολούθησε πάντως δεν περιγράφεται. Μέσα σε 15 λεπτά καταργήθηκε η έννοια της ιδιοκτησίας («Και αν δεν μπορεί να πάει σε γκαλερί; Πού θες να εκφραστούν αυτοί που δεν έχουν λεφτά ρε συ;»), εξέφρασαν φωναχτά και με υπέρμετρο πάθος τη γνώμη τους τουλάχιστον 12 άτομα («Μα καλά εξακολουθείς να προτιμάς τις διαφημίσεις;»), καταναλώθηκαν 11 τσιγάρα («…και άμα είναι ο τοίχος μου βρε παιδιά! Πρέπει να μου αρέσει με το ζόρι;»), 5 ποτήρια κρασί («αν βάψεις τον τοίχο σου, θα σου άρεσε να ερχόμουν και να σου ζωγράφιζα ένα λαγουδάκι-τέρας;»), 2 ποτήρια ουίσκι (Το μήνυμα ρε συ! Το μήνυμα είναι η ουσία!) και ένα ποτήρι σκέτο. Το τελευταίο έσπασε. Ο παρουσιαστής είχε κάτσει σε μια γωνία παρακολουθώντας άναυδος τον χαμό που ακούσια προκάλεσε και ο μόνος που έλειπε από το διαμέρισμα ήταν ο Goran Bregovic με την μπάντα του.

Ζήτω οι τρελοί! είναι το δεύτερο μακροβιότερο απόφθεγμα graffiti στη μνήμη μου. Το είδα κάπου στη Γαλλία και το φωτογράφισα. Άμεσο και συγκινητικό θα έλεγα, σαν απέλπιδα υπογραφή μιας υποτιμημένης διάνοιας. Ένα graffiti με ταυτότητα, μάλιστα. Όχι θύρες, γαύροι, ορίτζιναλ και μετάνοιες.

Φεύγω για Κωνσταντινούπολη αύριο! Και δεν φαντάζεστε πόσο ενθουσιασμένος είμαι. Θέλω να κρεμαστώ από το μπαλκόνι και να το φωνάξω, σαν τον μουεζίνη που θα ακούσω σε λίγες ώρες. Μπορώ να βγω έξω με ένα μαρκαδοράκι και να το γράψω όπου θέλω. Έχω και μπογιά. Δεν με εμποδίζει κανείς. Όμως δεν το κάνω. Καταλήγω να το γράφω σε μήνυμα και το στέλνω στον κολλητό μου. Λαμβάνω την αναφορά. Το πληκτρολογώ στον υπολογιστή και το ποστάρω στο blog μου. Και αναρωτιέμαι, τι είναι πιο δημιουργικό;

8 comments:

ο δείμος του πολίτη said...

Το γκράφιτι ήτασν πάντα μία νεανική τρέλα, μία αντίδραση στους πεντακλάθαρους τοίχους των μικροαστών. Στις ΗΠΑ πάντως θεωρείται κανονική Τέχνη. Έχει ξεφτύσει πια εκείνο το επαναστατικό στοιχείο πυο είχε και μετατράπηκε -όπως σε κάθε τέχνη- σε εμπόρευμα. Ακόμα και στην Ελλάδα βλέπω γκράφιτι σε σχολικούς ακι όχι μόνο χώρους. Το θεωρώ ξεπούλημα, αφού πια τούτα τα μηνύματα δεν εκφράζουν το βαθύ νόημα του καταπιεσμένου μαύρου Αμερικανού του γκέτο ή του εργάτη του Μάντσεστερ που μετακόμισε στο Λονδίνο από το φόβο της ανεργίας.

Aggelos Spyrou said...

Είχα βρεί ένα μήνυμα σε έναν τοίχο, με μπογιά κόκκινη, που έλεγε: "Προσωρινό μήνυμα!" Ήταν από τα πιο έξυπνα που έχω δει.

0:)

N.Ago said...

Μ’αρέσουν τρελά οι εικόνες των γκράφιτι.

Epikouros said...

@δειμος
Εν μέρει πολλά γκραφιτι εξακολουθουν να φιλοτεχνούνται από το "προλεταριάτο".. έχουν όντως γίνει και αποδεκτή τέχνη όμως.. σε σχολεία, στο αμαξοστάσιο των τρόλευ στην Πειραιώς (Αθήνα) και αλλού. Δεν είναι πάντα άσχημο αυτό (απλά ορισμένες φορές ίσως να μοιάζει λίγο τετριμμένο)

@aggelos
Καλόοοοο... Υπάρχουν όντως πολύ έξυπνες ατάκες σε ορισμένους τοίχους..

@n.ago
:-)

Σοφία said...

Υπάρχει το graffiti-τέχνη, υπάρχει και το graffiti-μαλακία. Προσωπικά δεν θέλω κανένα από τα δύο στους τοίχους του σπιτιού, του γραφείου, του λεωφορείου ή του τραίνου μου. Το graffiti-τέχνη το δέχομαι σε εγκαταλελειμένους τοίχους ή σε ειδικούς χώρους (π.χ. στο μετρό της Στοκχόλμης έχουν τοίχους μόνο για graffiti) αλλά το graffiti-μαλακία δεν το δέχομαι με τίποτα. Προτιμώ τις διαφημίσεις και το γκρι του τσιμέντου, αν και κάποιες (λίγες) ατάκες είναι πραγματικά εμπνευσμένες.

Epikouros said...

Σοφία, αυτή ακριβώς ήταν η προσέγγιση της αδερφής μου.. και εν μέρει συμφωνώ.. Επειδή δεν μου αρέσουν οι απαγορεύσεις μάλλον ανέχομαι και κάτι παραπάνω.. ωστόσο για μένα το καλύτερο θα ήταν να υπάρχουν κάτι τέτοιο άγραφοι κανόνες (δεοντολογία των γκραφιτάδων! χεχε) και να τηρούνται μεταξύ τους.. όπως πολλές φορές τηρείται η αρχή του να μην κάνεις γκραφίτι πάνω σε γκραφίτι άλλου..
Μιας και μένεις Αγγλία να σου πω ότι η συζήτηση εκείνη τη βραδιά είχε ξεκινήσει από μια παρουσίαση κυρίως για έργα του Banksy από το Bristol (http://www.banksy.co.uk/)

Anonymous said...

The Smiths "London"

Smoke
Lingers 'round your fingers
Train
Heave on - to Euston

Do you think you've made
The right decision this time ?

You left
Your tired family grieving
And you think they're sad because you're leaving
But didn't you see the Jealousy in the eyes
Of the ones who had to stay behind ?

And do you think you've made
The right decision this time ?

You left
Your girlfriend on the platform
With this really ragged notion that you'll return
But she knows
That when he goes
He really goes

So do you think you've made
The right decision this time ?

Gia thn antigrafh -F.

Epikouros said...

ανωνυμε, πολύ πιθανό ο τυπάκος εκείνος να άκουγε αυτο το τραγούδι εκείνον τον καιρό.. thanks