Sunday, May 27, 2007

Πόσα βιβλία (& post) δεν έχουμε διαβάσει;

Μπήκα σήμερα στο feed reader μετά από μερικές μέρες απουσίας και είδα 80 κάτι νέα post από τα blogs όπου συχνάζω. Έκανα και μια βόλτα από το feed του GreekBloggers και αγχώθηκα. Κάθε μερικά λεπτά ένα νέο post. Μα είναι αδύνατον να τα διαβάσω όλα. Πρέπει να αποφασίσω πώς θα ξεχωρίζω αυτά που αξίζουν. Το ίδιο πράγμα βασικά συμβαίνει και με τα βιβλία. Αν με ρωτούσε κάποιος αυτή τη στιγμή "ποιά βιβλία δεν έχω διαβάσει" θα μπορούσα να του απαντήσω με τουλάχιστον 30-40 γνωστούς τίτλους βίβλιων που θα ήθελα να έχω διαβάσει, αλλά δεν έχω μπορέσει μέχρι τώρα να το κάνω. Με την ευκαιρία αυτή θυμήθηκα κάτι που είχα διαβάσει πριν μερικά χρόνια σε ένα φυλλάδιο του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου. Το παραθέτω αυτούσιο και σκέφτομαι την Ν. που θέλει να τα διαβάσει όλα.


Πόσα βιβλία δεν έχουμε διαβάσει; Πολύ περισσότερα από αυτά που ομολογούμε...
Umberto Eco

Με την ευκαιρία της Έκθεσης του Βιβλίου του Τορίνο, πραγματοποιήθηκε μια έρευνα σε διάφορους διανοούμενους για να γίνει γνωστό ποιά βιβλία δεν έχουν διαβάσει. Όπως θα μπορούσε να προβλέψει κανείς, οι απαντήσεις ήταν ποικίλες, αλλά όλοι οι ερωτηθέντες φαίνεται ότι έχουν απαντήσει χωρίς ψευτό-ντροπές. Έτσι ανακαλύψαμε ότι ορισμένοι δεν έχουν διαβάσει Προυστ, άλλοι Αριστοτέλη, άλλοι ακόμη Ουγκό και Τολστόι ή Βιρτσίνια Γουλφ, συμπεριλαμβανομένου και ενός επιφανούς μελετητή της Βίβλου, ο οποίος δεν έχει διαβάσει ποτέ ολόκληρη, από την αρχή έως το τέλος, τη Θεολογική Σύνοψη του Θωμά του Ακινάτη - πράγμα που είναι απολύτως φυσικό, γιατί τέτοια έργα τα διαβάζει επίμονα, από την πρώτη σελίδα ως την τελευταία, μόνον όποιος επιμελείται την κριτική τους έκδοση.

Ορισμένοι δεν στενοχωριούνται γιατί δεν έχουν διαβάσει Τζόις, άλλοι υπερηφανεύονται ότι δεν έχουν διαβάσει ποτέ τη Βίβλο, χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι αυτά τα κενά δεν τους διαχωρίζουν αλλά τους εξομοιώνουν με τη μάζα.

Ο Τζόρτζιο Μπόκα βεβαίωσε ότι μετά από λίγες σελίδες εγκατέλειψε τόσο το δικό μου τελευταίο μυθιστόρημα όσο και τον Δον Κιχώτη και πλημμυρίζω από αυγνωμοσύνη γι' αυτό το συγγένεμα που δεν το αξίζω. Από την άλλη μεριά, άμα διαβάζει κανείς πάρα πολύ, όπως ο Δον Κιχώτης, βλέπουμε τι παθαίνει, φυραίνει το μυαλό του.

Αυτή η έρευνα είχε κατά τη γνώμη μου μεγάλο ενδιαφέρον για τους κοινούς αναγνώστες. Αυτοί πράγματι (αν είναι αναγνώστες και όχι όψιμοι αναλφάβητοι) ζουν πάντοτε με την αγωνία ότι δεν έχουν διαβάσει κάτι που σύμφωνα με την κοινή γνώμη είναι θεμελιώδες να το έχουμε διαβάσει. Και το να ανακαλύπτουμε ότι τόσα διάσημα ονόματα ομολογούν αβυσσαλέες ελλείψεις δεν μπορεί παρά να μας παρηγορεί. Αυτή είναι επομένως η ηθική δικαίωση αυτού του παιχνιδιού: χρησιμεύει για να περιορίζει αδιαιολόγητα συμπλέγματα κατωτερότητας. Ωστόσο διατηρείται σε μένα μια υποψία και ένας φόβος. Ότι οι κοινοί αναγνώστες θα αποδώσουν αυτές τις δηλώσεις σε σνομπισμό (σκεφτόμενοι ότι στην πραγματικότητα οι ερωτηθέντες έχουν διαβάσει κρυφά αυτό που προσποιούνται ότι δεν έχουν διαβάσει). Αν ήταν έτσι, οι κοινοί αναγνώστες όχι μόνο δεν θα είχαν ξεπεράσει το δικό τους σύμπλεγμα κατωτερότητας αλλά αντίθετα θα το είχαν ενισχύσει, γιατί θα αποκαλύπτονταν αποκλεισμένοι από τον αριθμό εκείνων των εκλεκτών που μπορούν να λένε χωρίς ντροπή ότι δεν έχουν ποτέ διαβάσει Ντ' Ανούντσιο χωρίς να θεωρούνται για αυτόν τον λόγο απολίτιστοι.

Ε λοιπόν θα ήθελα να ενθαρρύνω τους κοινούς αναγνώστες αποδεικνύοντας πως είναι αλήθεια ότι όλοι αυτοί που ερωτήθηκαν δεν έχουν διαβάσει πράγματι αυτά τα βιβλία (και πολλά άλλα ακόμα), προσθέτοντας ότι, αν εγώ όφειλα να απαντήσω σε αυτό το ερώτημα, θα είχα μείνει ο ίδιος κατάπληκτος καταγράφοντας ένα προς ένα τα αθάνατα έργα με τα οποία δεν είχα ποτέ ερωτική επαφή. Πάρτε στα χέρια σας αυτό που παραμένει το πιο πλούσιο ευρετήριο λογοτεχνικών έργων, το Λεξικό των έργων των εκδόσεων Bompiani, παραμερίζοντας τους τόμους που αφιερώνονται σε Συγγραφείς και σε Προσωπικότητες. Στην έκδοση που κυκλοφορεί τώρα στο εμπόριο τα έργα αριθμούν 5.450 σελίδες. Υπολογίζοντας με το μάτι ότι έχουμε κατά μέσο όρο τρία έργα τη σελίδα, έχουμε 16.350 έργα. Αντιπροσωπεύουν όλα τα βιβλία που έχουν γραφτεί; Με κανένα τρόπο. Αρκεί πράγματι να ξεφυλλίσουμε ένα κατάλογο παλιών βιβλίων (ή τις καρτέλες μιας βιβλιοθήκης) για να κατακλυστούμε από τίτλους κάθε είδους και για τα πιο ποικίλα θέματα, που το Λεξικό του Βompiani δεν καταγράφει γιατί διαφορετικά δεν θα ήταν πέντε χιλιάδες αλλά πενήντα χιλιάδες σελίδες. Ένα ευρετήριο αυτού του είδους καταγράφει τα έργα που συγκροτούν τον κανόνα, εκείνα που η κουλτούρα θυμάται και που θεωρεί θεμελιακά για τον καλλιεργημένο άνθρωπο. Τα άλλα παραμένουν (δίκαια ή άδικα) εφεδρεία αναζήτησης για ειδικευμένους, ευρυμαθείς, βιβλιόφιλους μελετητές.

Πόσο χρόνο θέλουμε για να διαβάσουμε ένα βιβλίο; Μιλώντας πάντοτε από τη σκοπιά του κοινού αναγνώστη, ο οποίος αφιερώνει στην ανάγνωση μόνο ορισμένες ώρες την ημέρα, θα αποτολμούσα να πω πως για ένα έργο μεσαίου μεγέθους απαιτούνται τουλάχιστον τέσσερις ημέρες. Είναι αλήθεια ότι για να διαβάσουμε τον Προυστ ή τον Θωμά τον Ακινάτη χρειάζονται μήνες, αλλά υπάρχουν αριστουργήματα που διαβάζονται σε μια ημέρα. Ας μείνουμε λοιπόν στο μέσο όρο των τεσσάρων ημερών. Αλλά τέσσερις ημέρες για κάθε έργο που καταγράφεται από το Λεξικό του Βompiani θα σήμαινε 65.400 μέρες. Διαιρέστε δια του 365 και έχετε περίπου 180 χρόνια. Ο συλλογισμός είναι άψογος. Κανείς δεν μπορεί να έχει διαβάσει ή να διαβάσει όλα τα έργα που αξίζουν σύμφωνα με την κοινή γνώμη.

Και είναι ανώφελο να πούμε ότι, αφού είμαστε υποχρεωμένοι να επιλέξουμε, τουλάχιστον τον Θερβάντες θα 'πρεπε να τον διαβάσουμε. Και γιατί; Και αν για έναν αναγνώστη ήταν πολύ πιο σημαντικές και επείγουσες οι Χίλιες και μια νύχτε (όλες) ή το Καλεβάλα;

Εξάλλου δεν παίρνουμε υπόψη μας ότι για τους πιο πιστούς αναγνώστες, όταν αγαπά κανείς ένα έργο, το ξαναδιαβάζει πολλές φορές στη διάρκεια του χρόνου και εκείνοι που έχουν ξαναδιαβάσει τέσσερις φορές τον Προυστ έχουν αφαιρέσει άπειρες ώρες από την ανάγνωση άλλων βιβλίων, πιθανόν εξίσου ακιόλογων αλλά λιγότερο θεμελιακών γι' αυτούς.

Επομένως, ας είναι ήσυχοι οι αναγνώστες. Μπορούν να είναι καλλιεργημένοι είτε έχοντας δέκα βιβλία είτε δέκα φορές το ίδιο βιβλίο. Θα έπρεπε να ανησυχούν μόνον εκείνοι που δεν διαβάζουν ποτέ βιβλία. Αλλά ακριβώς γι' αυτό το λόγο, αυτοί είναι οι μόνοι που δεν θα έχουν ποτέ τέτοιου είδους ανησυχίες.

(Του Ουμπέρτο Έκο, δημοσιεύθηκε στο ιταλικό περιοδικό L'Espresso στις 5 Ιουνίου 1997. Μετάφραση από τον Θ. Γιαλκέτση που επιμελήθηκε το έντυπο Εθνικού Κέντρου Βιβλίου).

17 comments:

ο δείμος του πολίτη said...

Το να διαβάζω ένα βιβλίο είναι σαν να διαβάζω μερικά blogs. Η λογοτεχνική αξία ορισμένων ιστολογίων είναι ανώτερη από εκείνη βιβλίων ποίησης, όπως και μερικά δοκιμιακά. Ωστόσο, το βιβλίο χρειάζεται επειδή λειτουργώντας πιο παθητικά η σκέψη μας, μας οδηγεί σε άλλα μονοπάτια ιδεών.

keimgreek said...

Συχνά μου λένε "καλά δεν έχεις διαβάσει αυτό;" - "καλά δεν έχεις διαβάσει εκείνο;". Κι εγώ απαντάω "όχι, αλλά κάποια στιγμή θέλω" ;-p "So many books, so little time" λένε οι αγγλόφωνοι και είναι αλήθεια. Αν και καμιά φορά τυχαίνει να διαβάσω και δέκα βιβλία σ' ένα μήνα, είναι σίγουρο πως ποτέ δεν θα καταφέρω να διαβάσω όλα τα "αριστουργήματα". Άσε που πολλές φορές τα "αριστουργήματα" είναι βαρετά και ψάχνω άλλα βιβλία ;-P Όχι ότι δε θέλω να τα διαβάσω κάποτε. χεχε.

Σπύρος Σεραφείμ said...

να ανησυχείς μόνο στην περίπτωση που δεν θέλεις να διαβάζεις βιβλία.
Όσο για τα blogs, κι από εκεί μαθαίνεις πράγματα
καλημέρες

Epikouros said...

@δειμος
σίγουρα υπάρχει ποιότητα στα κείμενα των ιστολογίων όμως προσωπικά βιώνω το κείμενο περισσότερο κατά την ανάγνωση ενός βιβλίου.

@keimgreek
Πριν μερικούς αιώνες ήταν τεχνικά αδύνατο να διαβάσεις όλα τα αξιόλογα βιβλία που υπάρχουν. Σήμερα εξακολουθεί αυτό να είναι αδύνατο λόγο χρόνου.

@σπύρος σεραφείμ
Ο Έκο το περιγράφει αυτό πολύ ωραία στις τελευταίες δύο προτάσεις του. "Θα έπρεπε να ανησυχούν μόνον εκείνοι που δεν διαβάζουν ποτέ βιβλία. Αλλά ακριβώς γι' αυτό το λόγο, αυτοί είναι οι μόνοι που δεν θα έχουν ποτέ τέτοιου είδους ανησυχίες".

dimgerol said...

ΙΣΩΣ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΥΤΟ ΜΕ ΒΟΗΘΗΣΕΙ ΝΑ ΞΕΠΕΡΑΣΩ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΧΕΙΡΟΤΕΡΕΣ ΕΜΜΟΝΕΣ ΜΟΥ ΠΕΡΙ ΕΛΛΕΙΨΗΣ ΧΡΟΝΟΥ.ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΔΙΚΙΑΣ ΜΟΥ ΕΜΜΟΝΗΣ. ΣΤΑ 60 ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΥ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΩΣ ΕΝΗΛΙΚΟΣ ΚΑΤΑ ΜΕΣΟ ΟΡΟ ΤΙ ΠΡΟΛΑΒΑΙΝΕΙ ΝΑ ΔΕΙ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. ΤΙΠΟΤΑ ΠΑΡΑ ΜΟΝΟ ΕΠΙΛΟΓΕΣ.

kat. said...

Τι είναι καλύτερο; Να μην διαβάσεις ποτέ ή να αρχίσεις ένα βιβλίο μόνο και μόνο γιατί πρέπει και στην συνέχεια να το παρατήσεις;

keimgreek said...

Σε λίγα χρόνια μπορεί να μη διαβάζουμε πάλι για τεχνικούς λόγους. Αυτό είναι ο χειρότερος μου εφιάλτης: με τόσες ώρες H/Y (δε μας έφθανε η δουλειά στο πισί, μπλέξαμε και με μπλογκς) και τόσα βιβλία πόσο να αντέξουν τα μάτια μου; πφφφφ

Epikouros said...

@dimgerol
ο στατιστικός συσχετισμός προκαλεί απόγνωση. Μου έρχεται να φωνάξω "ΣΤΑΜΑΤΗΣΤΕ ΝΑ ΓΡΑΦΕΤΕ! ΣΑΣ ΠΡΟΛΑΒΑΙΝΩ"!!

@kat.
Θα πάρω το Β!

@keimgreek
Μπορεί πάλι να μας βάλουν ένα τσιπάκι και να περνούν τα δεδομένα στον εγκέφαλό μας ψηφιακά (με Firewire!). Όμως, τότε, θα χαθεί το συναίσθημα και η εμπειρία της ανάγνωσης. Πάλι χαμένοι θα είμαστε.

Σοφία said...

Είναι πολλά τα βιβλία (και τα ιστολόγια) που θα ήθελα να είχα χρόνο να διαβάσω. Σιγά-σιγά ελπίζω να τα καταφέρω...

Epikouros said...

Όντως είναι πολλά αλλά δεν νομίζω ότι θα τα καταφέρουμε ποτέ.. γιατί μέχρι τότε θα είναι περισσότερα. Άσε που αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο και έτσι δεν γίνεται να τα προφτάσουμε. :-S

N.Ago said...

Προσωπικά, το θεωρώ αδύνατον να καταφέρω ποτέ να διαβάσω όλα τα βιβλία και τα blog που θέλω. Όχι τουλάχιστον σε αυτή τη ζωή.

Aggelos Spyrou said...

Έ όχι άγχος και σε αυτό το θέμα! Αρκετό έχουμε για τόσα άλλα της καθημερινότητας!

Διάβαζε αργά. Διάβαζε λίγο κάθε μέρα. Μισή ώρα. 10 λεπτά πριν κοιμηθείς. Στην τουαλέτα ακόμα. Την ώρα που πίνεις τον καφέ σου. Διάβαζε λίγο κάθε μέρα. Γράφε λίγο, αν θέλεις ακόμα.

Η ψυχή χωράει το άπειρο. Ο χρόνος όμως φεύγει ανεπανόρθωτα. Διάβασε ότι σου αρέσει, αργά. Τρέχει ο χρόνος. Ας ζήσουμε όσο προλάβουμε.

akanthos said...

Βάλε αυτό το μαύρο μπάνερ στο βλογκ σου μπάς και συγκυνιθεί κανένας
http://akanthoss.blogspot.com/

Epikouros said...

ωραίο σχόλιο άγγελε. Ν.ago μην αγχώνεσαι βρε! Άκανθε, είμαι αλλεργικός στις εντολές... ακόμα κι αν συμφωνώ μαζί τους. :-)

Anonymous said...

Δεν θέλω να γίνω πρόστυχος, απλά διερωτόμαι:
υπάρχει σχετικός υπολογισμός για τις γυναίκες του πλανήτη και το αν μπορούμε να πάμε με όλες;

Epikouros said...

6 δισεκατομμύρια άνθρωποι, 3 δισεκατομμύρια γυναίκες. Αφαίρεσε όσες έχεις πάει, μάνα, γιαγιάδες και αδερφές... Υπολόγισε τις αντοχές σου (πόση ώρα σου χρειάζεται για να σου ξανασηκωθεί, κάθε πόσο χρειάζεσαι διάλειμμα για ύπνο, τουαλέτα, πόσο ύπνο χρειάζεσαι κλπ) και, ανάλογα με την ηλικία σου (στα 29 σε υπολογίζω) δες αν σου φτάνουν τα υπόλοιπα χρόνια σου (αφαιρώντας από το προσδόκιμο ζωής της χώρας σου). Καλά γαμήσια!

Αλέξανδρος Ζήβας said...

Αποκωδικοποίηση....: θρησκειών, μυθολογιών, ψυχής, σιωπής,.....
Σχηματοποίηση λόγου, κοσμογονία, θεογονία,.....
URL : www.siopi.gr
Γεια.....